Het gebouw van de burgerwacht op het Singel, 1918-1919

Krantenknipsel ‘Het gebouw van de burgerwacht op het Singel’, 1918-1919

In Amsterdam werd in oktober 1918 de Vrijwillige Amsterdamse Burgerwacht (VAM) opgericht. Het Amsterdamse stadsbestuur deed hiervoor een beroep op leden van beroeps- en sportverenigingen. In kranten verschenen verscheidene oproepen gericht aan deze groepen, en in mindere mate aan particulieren, om zich te melden op het stadhuis. De Vrijwillige Amsterdamse Burgerwacht zou – in tegenstelling tot de Vrijwillige Landstorm – geen militaire taken vervullen. De VAM zou in de eerste plaats worden ingezet om de orde te bewaken. De taak van de leden was tweeledig: ten eerste zich beschikbaar stellen voor het bewaken van openbare gebouwen en ten tweede assistentie verlenen aan de politie.

Spotprent burgerwacht, 1919

Krantenknipsel ‘Heldenantwoord’, 1919

De oprichting van de VAM, en kort daarna van de Vrijwillige Landstorm, was een reactie op de sociale onrust in de hoofdstad. De Nederlandse en ook Amsterdamse arbeidersbevolking had gedurende de oorlogsjaren te maken gekregen met onvoldoende voeding, hoge werkloosheid en slechte arbeidsvoorzieningen. Deze omstandigheden leidden al in 1917 tot een oproer. De leider van de Sociaal-Democratische Arbeiderspartij (SDAP), Pieter Jelles Troelstra, wilde op 12 november 1918, naar voorbeeld van Rusland en Duitsland, een sociale revolutie ontketenen. Hij meende dat de tijd daarvoor rijp was. Maar Nederland bleek veel gezagsgetrouwer dan Troelstra had gedacht.
Als reactie op revolutiepoging van Troelstra riep de Nederlandse regering in november 1918 op tot de vorming van de Vrijwillige Landstorm. De taak van deze paramilitaire beweging was om de sociale onrust, vooral in de hoofdstad, te bedaren.

De publieke opinie was kritisch ten opzichte van het nut en de efficiëntie van de burgerwacht. Meermaals verschenen in kranten spotprenten aan het adres van de Vrijwillige Amsterdamse Burgerwacht. De leden werden afgeschilderd als oud en niet geschikt voor actieve dienst. Feitelijk had de burgerwacht geen aanzienlijke invloed op de Amsterdamse samenleving.

Oproep Vrijwillige Burgerwacht, 15 november 1918

Krantenknipsel ‘Vrijwillige Burgerwacht’, 15 november 1918