Legerkamp op het Museumplein, juli 1917

Legerkamp op het Museumplein, juli 1917

Naarmate de eerste levensbehoeften steeds schaarser en duurder werden, groeide ook de onvrede onder de bevolking. Er was veel commentaar op het distributiebeleid en geweld leek meer en meer zijn intrede in de stad te doen. Vooral aardappelen, het belangrijkste volksvoedsel, werden schaars. Ondertussen ging de export van aardappelen gewoon door. Dat leidde tot protesten en plunderingen. Eind juni 1917 kwam het tot een grote uitbarsting: een week van gewelddadigheid die het aardappeloproer wordt genoemd.
Op 28 juni 1917 probeerden arbeidersvrouwen zich meester te maken van een partij aardappelen, die voor militairen bestemd waren. De politie greep in. De vrouwen trokken naar het stadhuis. Wethouder Floor Wibaut verzekerde hen dat er binnen een paar dagen voldoende aardappelen verkrijgbaar zouden zijn.
Toen de beloofde aardappels eindelijk arriveerden, bleken ze voor de gewone arbeider onbetaalbaar te zijn. Ze werden voor de neus van de arbeidersvrouwen weggekaapt door de rijke dames. Wethouder Josephus Jitta wees de arbeidersvrouwen  op een extra voorraad rijst, die hun te beschikking stond.  “Als ik m’n man dat voorzet, krijg ik op me donder!” antwoordde een van de vrouwen.
Op maandag 2 juli trokken demonstranten naar de groentenmarkt in de Marnixstraat, tussen Elandsgracht en Rozengracht. Zij bestormden daar schuiten met bloemkolen en aardappelen. De politie schoot op de plunderende menigte. ’s Avonds trok een groep naar het spooremplacement op de Rietlanden, waar goederenwagons met aardappelen geplunderd werden. Weer vielen  er schoten toen de politie ingreep.
De volgende dagen bleef het onrustig in de stad. De regering stuurde een legereenheid naar Amsterdam die haar kamp opsloeg op het Museumplein. De Amsterdamse politie, versterkt met militairen en marechaussees, schoot met scherp op de demonstranten. Er vielen uiteindelijk negen doden en 114 gewonden.
Het stadsbestuur nam niet alleen maatregelen ter handhaving van de openbare orde, maar probeerde de bevolking ook te kalmeren door extra distributiekaarten voor aardappelen te verstrekken. Pas toen er nieuwe voorraden arriveerden werd het rustiger in de stad.

Archiefbank:  Archief van de Politie
top