Als gevolg van de Eerste Wereldoorlog zouden ongeveer een miljoen Belgische burgers naar Nederland uitwijken. Naar schatting 20.000 en 25.000 van deze vluchtelingen kwamen in Amsterdam terecht. In de nacht van 9 op 10 oktober en de daaropvolgende nacht kwamen 3000 à 4000 vluchtelingen tegelijk de hoofdstad binnen. Bij aankomst konden de vluchtelingen zich in de Effectenbeurs aanmelden. Zo kwamen hun namen in de verblijfsregisters te staan. Niet iedere Belg meldde zich aan, zodat het precieze aantal uitgewekenen onbekend is.

Aankomst van Belgische vluchtelingen, 1914. Tekening van Piet van der Hem.

Aankomst van Belgische vluchtelingen, 1914. Tekening van Piet van der Hem.

Lang bleven de meeste vluchtelingen niet. Toen het kabinet van de burgemeesters van de stad Antwerpen op 13 oktober en enkele dagen later de consul generaal der Nederlanden te Antwerpen bericht stuurden dat de toestand in Antwerpen rustig en ordelijk was, keerden vele vluchtelingen huiswaarts. Naar verluid, zou de rust teruggekeerd zijn in de Belgische stad en zou ook het dagelijkse leven weer op gang komen. Om dit mogelijk te maken, was het noodzakelijk dat de bakkers, slagers en winkeliers zo spoedig mogelijk zouden terugkeren.

De repatriëring van de Belgische vluchtelingen ging op 21 oktober van start. De Nederlandse overheid voorzag in gratis treinvervoer naar Antwerpen; toch vertrokken velen op eigen kosten terug naar huis. Van 21 oktober 1914 tot 20 januari 1915 zou de overgrote meerderheid, 9014, terugkeren naar Antwerpen, 2382 gingen naar opvangkampen in Nunspeet en 1521 zouden de oversteek naar Engeland maken. Bij deze laatste groep werd erop gehamerd dat geen dienstplichtige Belgische mannen naar Groot-Brittannië mochten vertrekken, om de Duitse bezetter niet in het harnas te jagen. Vanuit Engeland konden zij zich namelijk makkelijk aansluiten bij het Belgische leger aan het front.

Aangezien de verblijfsregisters bijna 19.000 namen tellen zijn tussen de 6.000 en 8.000 Belgen pas later uit Amsterdam vertrokken, de laatsten pas in 1919, een jaar na het einde van de oorlog. En sommigen gingen nooit meer weg: ze waren verliefd geworden, trouwden en werden Amsterdammer.

Bericht aan alle Belgische uitgewekenen,  oktober 1914. Reeds enkele dagen na de Duitse overname van Antwerpen, riep België haar burgers op, huiswaarts te keren

Bericht aan alle Belgische uitgewekenen, oktober 1914. Reeds enkele dagen na de Duitse overname van Antwerpen, riep België haar burgers op, huiswaarts te keren

 

AF_A09320000134-highresES_0AF_A09320000179-highresLES_

AF_A09320000179-highresRES_

AF_A09320000180-highresES_0

Rapport van de Gemeente Amsterdam met informatie over de Belgische uitgewekenen, 1915