Amsterdamse broodkaart, 23 november 1916

Amsterdamse broodkaart, afgestempeld op 23 november 1916

Brood is nog steeds een van de primaire levensmiddelen, het maakt deel uit van ons dagelijks menu. Tijdens de oorlog kwam de broodvoorziening in gevaar. Een aanzienlijk deel van het graan dat bestemd was voor het maken van brood was uit de Verenigde Staten afkomstig. Maar de oorlog op zee maakte de aanvoer van graan onzeker. Om de beperkte voorraden beter te verdelen werd in heel Nederland de brooddistributie ingevoerd. De administratie en de uitgifte van distributiekaarten werd door de gemeentelijke bevolkingsregisters uitgevoerd.

Hoe kreeg je zo’n kaart?

Ieder gezinshoofd of alleenwonende vrage bij een bakker of brooddepothouder een aanvraagbiljet. Men vulle het aanvraagbiljet thuis nauwkeurig in en bezorge het bij den bakker of depothouder van wien men het ontving. De bakker of de depothouder teekene nauwkeurig aan van welke klanten een aanvraagbiljet door hem werd ontvangen. Op de door de klanten bij den bakker ingeleverde aanvraagbiljetten wordt door dezer aangeteekend tot welk depot, winkel of bezorgwijk zij behooren. De aanvraagbiljetten worden daarna zoo spoedig mogelijk, bezorgd bij het Bevolkingsregister. Daarna worden de kaarten vanwege den bakker bij de klanten thuisbezorgd, de kaarten worden door de bakkers niet afgegeven dan tegen ontvangstbewijs.

Wanneer je de kaart in handen kreeg, kon je er wekelijks een portie brood mee ophalen bij de bakker of depothouder (filiaalhouder van een broodfabriek). Er bestond ook een aanvullingsbroodkaart, hiermee kon je een tweede of derde portie verkrijgen. Vooral mannen die zware arbeid verrichtten kwamen hiervoor in aanmerking,

voor hen die uit hoofde van hun arbeid of hun wijze van voeding behoefte hebben aan een grotere portie.

Aanvraagbiljet tot het bekomen van broodkaarten, januari 1917

Aanvraagbiljet tot het bekomen van broodkaarten, januari 1917

In september 1917 werd de toegewezen portie brood niet meer per week, maar per elf dagen uitgedeeld. Door het gebrek aan brood ontstond honger in de stad, en in het voorjaar van 1918 werden in de Jordaan en andere volksbuurten broodkarren en bakkerswinkels geplunderd.
De laatste broodkaarten werden in Amsterdam uitgereikt op 15 mei 1920. De nasleep van de oorlog duurde dus nog bijna twee jaar.

Rijksbroodkaarten uit de plakboeken van Jean Théophile Scheltema, 1914-1919

Rijksbroodkaarten uit de plakboeken van Jean Théophile Scheltema, 1914-1919