Adrianus Rutger Ophorst, Commandant van de Stelling van Amsterdam, ongedateerd

Adrianus Rutger Ophorst, Commandant van de Stelling van Amsterdam, ongedateerd

Rondom de Nederlandse hoofdstad Amsterdam ligt een bijzondere verdedigingsring van 46 forten en batterijen en een ingenieus stelsel van dijken en sluizen,  de zogeheten Stelling van Amsterdam. Tijdens de Eerste Wereldoorlog berustte het commando bij generaal-majoor Adrianus Rutger Ophorst (1857-1928). Kort na de algemene mobilisatie op 31 juli 1914 waren de forten volledig bezet. De Stelling bleef operationeel tot aan het eind van de oorlog in 1918. Gedurende de oorlog werden nog verbeteringen aan de Stelling aangebracht. Indien Nederland zou worden aangevallen kon het regeringscentrum verplaatst worden naar het gebied binnen de verdedigingslinie om daar zo lang mogelijk stand te houden. Commandant Ophorst was tevens verantwoordelijk voor de instelling van een zogeheten Verplegingscommissie in de Stelling van Amsterdam, waarvan ook wethouder Floor Wibaut deel uitmaakte. Deze commissie hield zich bezig met het overzicht van de voorraden brandstoffen en voedingsmiddelen binnen de Stelling.

 

Oranje Nassaukazerne
In Amsterdam stonden twee leger kazernes: de Oranje-Nassau Kazerne en de nabij gelegen Cavaleriekazerne. De Oranje-Nassau Kazerne ligt aan de Sarphatistraat en had oorspronkelijk als huisnummer 154. In de jaren 1980 heeft het gebouw een woonbestemming gekregen en daarna is het genummerd Sarphatistraat 600-660. De kazerne uit 1810-1813 hoort bij een hele reeks van gebouwen met een militaire functie die in de negentiende eeuw op de oostelijke oude stadswal van Amsterdam neergezet werd. Tijdens de Eerste Wereldoorlog deed het gebouw dienst als kazerne voor troepen van het 7e Regiment Infanterie.

Rechts de Oranje-Nassau Kazerne, Sarphatistraat 154, 1929

Rechts de Oranje-Nassau Kazerne, 1929

Gezamenlijk aardappelen schillen in de Oranje-Nassau Kazerne, 1904

Gezamenlijk aardappelen schillen in de Oranje-Nassau Kazerne, 1904

De Kantine van de Oranje-Nassau Kazerne met exercitieplaats, 1900

De Kantine van de Oranje-Nassau Kazerne met exercitieplaats, 1900

Cavaleriekazerne
Dicht in de buurt, op Sarphatistraat 112 (nu genummerd 470), lag de Cavaleriekazerne. Hier was tijdens de Eerste Wereldoorlog een artillerie-eenheid ondergebracht. Het grote gebouw van 85 bij 56 meter bestond uit vier vleugels rond een open binnenplaats. Op de begane grond bevonden zich de stallen voor 202 paarden. Op de eerste verdieping verbleven de soldaten en waren kantoren gesitueerd. De zolder diende voor de opslag van stro en hooi.

Binnenplaats van de Cavalerie Kazerne, 1905

Binnenplaats van de Cavalerie Kazerne, 1905

Artillerie Kazerne, gezien vanaf de Muiderpoort, 1900

Artillerie Kazerne, gezien vanaf de Muiderpoort, 1900

Marine Etablissement
Ook de Nederlandse Marine was aanwezig in de stad. Op Kattenburg bevond zich het Marine Etablissement Amsterdam, met een gebouwencomplex langs het Oosterdok (Kattenburgerstraat 7). In de negentiende eeuw werden hier nog marineschepen gebouwd en hersteld, maar omdat de steeds groter wordende schepen de sluizen en bruggen op hun weg van en naar zee niet meer konden passeren werd ‘s Rijks Werf verplaatst naar Den Helder. In 1915 werd de werf in Amsterdam gesloten. Hierna werd het complex gebruikt als opleidingscentrum en depot.

Oorlogsschepen op het Oosterdok, 1911

Oorlogsschepen op het Oosterdok, 1911

Matrozen aan de was op het Marine-etablissement in het Oosterdok, 1910

Matrozen aan de was op het Marine-etablissement in het Oosterdok, 1910

top