‘In de loopgraven aan de IJser’, 1915. Tegenwoordig wordt de naam van het riviertje als IJzer geschreven.

‘In de loopgraven aan de IJser’, 1915. Tegenwoordig wordt de naam van het riviertje als IJzer geschreven.

Als een vorm van ramptoerisme kon men vanaf augustus 1915 in wassenbeeldenmuseum Het Panopticum een blik werpen op het loopgravenfront aan het riviertje de IJzer in België. ‘Hoogst spannend en interessant’ volgens een advertentie in De Telegraaf. Wellicht was men op het idee voor deze opstelling gekomen door Belgische vluchtelingen die in oktober 1914 vrijkaartjes voor het museum hadden gekregen. Langs de IJzer verdedigde het Belgische leger een van de laatste stukjes vrij België. In het museum werd de oorlog als attractie dichtbij huis gebracht. De bezoekers waanden zich even in een Belgische stelling aan het front die werd aangevallen door een grote overmacht aan Duitse troepen. Met de prentbriefkaart werd reclame gemaakt, maar men kon ook een ‘groet van het front’ naar huis sturen.

Een advertentie in ‘De Tijd’ van 11 september 1915 geeft een opsomming van de wassen beelden en groepen die er nog meer te zien waren: ‘O.a. Indische Kampong, Hindelooper en Marker Kamer, Bezoek van H.M. de Koningin aan de Krotwoningen, groepen van gekroonde Hoofden, Z.H. Paus Benedictus XV, Indische en Dwaaltuin, per lift naar het middenpunt, enz, enz.’ De toegangsprijs bedroeg die maand 25 cent. De openingstijden waren elke dag van 10 uur ’s ochtends tot tien uur ’s avonds.

In 1916 werden de ‘loopgraven aan de IJser’ nog steeds aangekondigd als een nieuwe attractie. Verzameling Scheltema.

In 1916 werden de ‘loopgraven aan de IJser’ nog steeds aangekondigd als een nieuwe attractie. Verzameling Scheltema.

Naast het vertrouwde assortiment van vaderlands erfgoed, hooggeplaatste personen en rariteiten zoals de lift naar het middelpunt van de aarde, vormde de oorlog een welkome actualisering van het aanbod. In 1915-1916 werden nog toegevoegd de ‘De Ambulance achter het front’ (een noodverbandplaats) en het ‘Hospitaal van koningin Elisabeth van België’. Het laatste was in werkelijkheid een groot militair hospitaal in voormalig hotel L’Océan in De Panne aan de Belgische kust.

De Amstelstraat met rechts het Panopticum, ca. 1910. Beeldbank Stadsarchief.

De Amstelstraat met rechts het Panopticum, ca. 1910. Beeldbank Stadsarchief.

Het Panopticum, Grieks voor ‘alziend’, opende zijn deuren in 1881. Het was gevestigd op Amstelstraat nr. 16-18, vlakbij het Rembrandtplein. Het richtte zich op het uitgaanspubliek en toeristen. Op de begane grond was een theater en café gevestigd en het museum bevond zich op de eerste en tweede etage. In 1919 werd het gesloten.

Meer afbeeldingen van het Panopticum in de Beeldbank.

 

top